ام آر آی مغز و تفسیر جواب آن

ام آر آی مغز

در حوزه های مغز و اعصاب به خصوص برای جراحان مغز و اعصاب، ام آر آی مغز یک روش پزشکی متداول و بسیار دقیق با هدف تصویر برداری از ساختارهای ظریف مغزی می باشد. تصویر برداری ام آر آی مغز یک روش کاملاً غیر تهاجمی است که طی آن هیچ گونه سوزن، و یا برشی به بدن بیمار وارد نمی شود و بسیار ایمن می باشد. در تکنیک های تصویر برداری ام ار آی مغزی، با استفاده از گسیل همزمان میدان های الکترو مغناطیسی نیرومند و پالس های رادیویی و با کمک نرم افزارهای پیشرفته کامپیوتری، مجموعه ای از امواج به محدوده سر و گردن ارسال می شوند. با کمک تصویر برداری MRI وضعیت دقیق و ظریف ساختارهای پیچیده درون جمجمه بدون هیچ گونه جراحی برای متخصصان و جراحان مغز و اعصاب قابل مشاهده است. طبق گفته دکتر محسن القاسی جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در تهران، استفاده از تکنیک های پیشرفته تصویر برداری MRI منجر به افزایش بسیار زیاد دقت تشخیص جراحان برای مسایل، بیماری ها و مشکلات جمجمه، سر، ستون فقرات و نخاع و کاهش چشمگیر هزینه های درمانی برای بیماران مغز و نخاع گشته است. به طور کلی مکانیزم کارکردی ام آر آی مغزی به این صورت است که زمانی که بیمار در داخل دستگاه ام آر آی دراز می کشد و دستگاه کار می کند، به طور موضعی و کاملاً موقتی آرایش مولکولی در مولکول های آب موجود در درون بافت ها و سلول های بدن در عضو هدف تصویر برداری تغییر می کند. نرم افزارهای قدرتمند و بسیار پیچیده کامپیوتری نیز به تفسیر و تحلیل این داده ها و تبدیل آنها به عکس های با وضوح بسیار زیاد از اندام های داخلی بدن اقدام می کنند. امتیاز ویژه تصویر برداری ام آر آی MRI در جراحی مغز و اعصاب این است که بر خلاف تصویر برداری های CT اسکن هیچ گونه آسیب و یا خدای ناکرده عوارضی جانبی ناشی از مواجهه با پرتوهای قدرتمند برای بیمار وجود ندارد. با توجه به اینکه تصاویر بدست آمده از ام آر آی بدن دقتی بالای 92 درصد دارند، وجود تصویر برداری های MRI برای تمامی جراحی های مغز و اعصاب به خصوص جراحی با نویگیشن پروتکلی الزامی و امری واجب به شمار می آید.

منظور از ام آر آی مغز چیست؟

امروزه بخش عمده فرآیندهای تشخیص طبی متمرکز بر کاربرد تکنولوژی های پیشرفته مهندسی پزشکی در خدمت پزشکان و برای افزایش رفاه بیماران می باشد. یکی از این فن آوری های روز جهان در حوزه تشخیص های مغز و اعصاب و ستون فقرات، ام آر آی مغز است. در حوزه مهندسی پزشکی، منظور از ام آر آی همان تصویر برداری با میدان های تلفیقی الکترو مغناطیسی است که به آن به طور خلاصه تصویر برداری MRI نیز گفته می شود. تصویر برداری با MRI یکی از روش های پیشرفته تشخیصی در حوزه های مختف پزشکی است که در طی آن با استفاده ترکیبی از پالس های امواج رادیویی با میدان های بسیار ریز و ایمن الکترو مغناطیسی کوتاه مدت اطلاعاتی از درون بدن بیمار کسب می شود. در گام بعدی، این اطلاعات توسط سیستم های پیشرفته کامپیوتری به تصاویری دقیق و پر جزئیات از ساختار های ظریف و اندام های درونی بدن تبدیل می شوند.

از جمله مزایای تصویر برداری ام آر آی مغز و ستون فقرات این است که بر خلاف سیستم هایی رایج تصویر برداری سنتی پزشکی که بر پایه اشعه X می باشند (گرافی های رادیولوژی، تصویر برداری ها از دندان در مطب های دندان پزشک، و تصویربرداری های CT اسکن) و بر اثر مواجهه با امواج پر قدرت احتمال بروز سرطان می رود، در تصویر برداری های ام آر آی نخاعی و مغزی، از هیچ گونه از انواع اشعه های یونیزه، خطرناک، و یا پر استفاده ای نمی شود.

مزیت بعدی، دقت بسیار بالای گرافی های تهیه شده توسط سیستم های تصویر برداری MRI است. امروزه با فن آوری های پیشرفته و نوین، دقت و وضوح تصاویر ام آر آی مغزی و نخاعی بیش از 92 درصد می باشد که در مقایسه به دقت 70 درصدی تصویر برداری CT اسکن، ارزشمندی بسیار بالایی دارد. به گفته دکتر محسن القاسی جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در ساختمان پزشکان امید واقع در خیابان ملاصدرا تهران، در جراحی های با نویگیشن (نورو نویگیشن) وجود تصویر برداری ام آر آی مغزی هم پیش از عمل و هم در حین جراحی به عنوان پروتکل استاندارد طلایی محسوب می شود.

ام آر آی مغز چگونه کار می کند؟

همانطور که ممکن است شما قبلاً تجربه تصویر برداری با ام آر آی مغزی و نخاعی را داشته باشید، دستگاه ام آر آی به صورت یک ماشین بزرگ و مدور با فضایی خالی در درونش می باشد (شبیه به یک سیلند بسیار بزرگ) که تعداد بسیار زیادی از میدان های الکترو مغناطیسی بی خطر و نیرومند را در کسری از ثانیه در اطراف بدن بیمار ایجاد می کند. در عین حال به طور همزمان پالس هایی از امواج رادیویی نیز به سمت این میدان های ریز ارسال می شود.

طبق قوانین فیزیک، این میدان های الکترو مغناطیسی کوچک در ترکیب با امواج رادیویی، اتم های هیدروژن موجود در مولکول های آب در درون سلول های بدن فردی که در داخل دستگاه دراز کشیده را تحت تاثیر قرار می دهند و منجر به تغییر موقت در آرایش فضایی آنها را در جهت میدان الکترومغناطیسی می گردند.

همزمان هم پالس هایی از امواج رادیویی که از طرف اسکنرهای ماشین MRI ارسال می شوند به هسته های این اتم های هیدروژن اصابت کرده و مجدداً وضعیت آرایشی آنها را در این میدان ها برای کسری از ثانیه تغییر می دهند

زمانی که این هسته های اتم های هیدروژن مجدداً به حالت عادی خود بر می گردند، یک سری امواج رادیویی تولید می شود (مثل زمانی که به یک ظرف بلوری ضربه می زنیم). این امواج رادیویی بازگشتی توسط سیستم های حس گر فراصوت نیرومند و پیشرفته کامپیوتر MRI دریافت می شوند و با کمک نرم افزارهای بسیار پیشرفته کامپیوتری در نهایت به صورت تصاویر دو بعدی و سه بعدی از ساختارهای بافت ها و اندام های درونی بدن برای ما قابل رویت خواهند شد.

ام آر ای مغز در مقایسه با سایر روش ها چگونه عمل می کند؟

مهمترین برتری های ام آر ای مغزی امنیت و نیز دقت بالای این تکنیک تشخیصی است. همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، هیچ یک از انواع مختلف ام آر آی مغزی و نخاعی هیچ تشعشعی ندارند و به همین علت، برای استفاده در بیمارانی که به خصوص سابقه ابتلاء به سرطان و یا پرتو درمانی داشته اند، بسیار ایمن هستند.

در عین حال، تصویر برداری های ام آر آی MRI را می توان به جای تصویر برداری CT اسکن به خصوص در مواردی که آن دسته از بافت های هدف تصویر برداری که نرم هستند به کار برد. میزان دقت تصویر برداری های ام آر آی نخاعی و مغزی بالای 92 درصد می باشد. در حالی که میزان دقت بهترین سیستم های تصویر برداری CT اسکن جهان در بهترین حالت در حدود 75 درصد می باشد.

نکته مهم در کاربرد تکنولوژی های تصویر برداری این است که تصویر برداری CT اسکن را می توان به سرعت انجام داد و جواب آن نیز به طور معمول به سرعت برای بیماران و پزشکان آماده می شود. اما در حال حاضر تکنولوژی تصویر برداری ام آر آی مغز زمان بر بوده و در فوریت های اورژانسی نمی توان از آن به سرعت استفاده کرد.

انواع مختلف ام آر آی مغز برای بیماران چه مواردی هستند؟

به واسطه پیشرفت های علمی به کار رفته در فرآیندهای تکنولوژی تصویر برداری های ام آر آی عصبی، میزان دقت و توانایی بررسی های بافتی و سلولی توسط گرافی های ام آر آی چندین برابر بهبود یافته اند. به عنوان نمونه، تکنیک پیشرفته آنژیوگرافی تشدید مغناطیسی (که آن را با نام آنژیو گرافی مغز MRA هم می شناسند) نوعی خاص از تصویر برداری ام آر آی می باشد که برای بررسی وضعیت گردش خون در شریان های بزرگ و کوچک درون جمجمه و مغز به صورتی کاملاً غیر تهاجمی و ایمن به کار می رود. تکنیک پیشرفته تصویر برداری آنژیو گرافی مغزی MRA را می توان برای بررسی انواع مختلف بیماری های مغزی همچون آنوریسم های مغزی و ناهنجاری های عروق خونی در جمجمه، مغز، طناب نخاعی و ستون فقرات به راحتی، با اطمینان بسیار بالا و بدور از هر گونه جراحی، شکاف، برش، تزریق و یا هیچ آسیب و عارضه ای اجرا نمود.

به گفته دکتر محسن القاسی متخصص جراحی ستون فقرات و مغز و اعصاب، پیشرفت دیگر در حوزه تصویر برداری ام آر آی، روش طیف نگاری تشدید مغناطیسی است که به آن طیف نگاری مغزی یا MRS نیز گفته می شود. روش پیشرفته MRS برای بررسی انواع مشکلات و بی تعادلی های مواد شیمیایی داخل بافت های مغزی و طناب نخاعی به شکل موفقی به کار می رود. با استفاده از تصویر برداری های MRS می توان موارد زیر را به روشی کاملاً غیر تهاجمی در مغز و نخاع مورد بررسی قرار داد:

  • عفونت های ویروس HIV/AIDS در مغز بیماران
  • انواع سکته های مغزی ایسکمیک و هموراژیک
  • اثرات ضربه های مغزی و آسیب های تروماتیک مغزی (TBI)
  • بیماری دمانس آلزایمر
  • انواع تومورهای مغزی
  • مشکلات هوشیاری و انواع کما
  • بیماری مالتیپل اسکلروزیس (MS)

علاوه بر موارد فوق الذکر، نوع دیگر تصویر برداری MRI با نام ام آر ای کارکردی (fMRI) یک تکنیک پیشرفته و نوین است که به منظور بررسی وضعیت فعالیت در نواحی خاصی مغز و عملکرد آنها به کار می رود. تکنیک ام آر آی کارکردی (fMRI) برای شناسایی دقیق و درست ضایعات و انواع آسیب های وارد شده به مغز بیماران بر اثر سکته های مغزی هموراژیک و ایسکیمک، انواع تومورهای مغزی، و آسیب های مغزی تروماتیک ابزاری بسیار عالی است.

نحوه کارکرد fMRI به این صورت است که حین اجرای آن، از شما خواسته می شود عملی خاص (مثل کتاب خواندن، تکرار جملات، دیدن تصاویر و یا حتی گوش دادن به صدا/ آهنگ) را انجام دهید. در عین حال نیز به طور همزمان از مغز شما اسکن های MRI در بازه های زمانی بین 2 تا 4 ثانیه به طور مرتب و پشت سر هم به عمل می آید. به این ترتیب جراحان مغز و اعصاب قادرند مشاهده کنند پس از ضایعات و آسیب های مغزی وارده به فرد بیمار، کدام بخش از مغز وی که در حال عادی باید فعال باشد از کار افتاده و یا دچار اختلال، کم کاری، و یا بد کاری شده است.

منابع

https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22966-brain-mri

https://kidshealth.org/en/parents/mri-brain.html

https://myhealth.alberta.ca/Health/aftercareinformation/pages/conditions.aspx?hwid=ug6576

https://mayfieldclinic.com/pe-mri.htm

دکتر محسن القاسی متخصص جراحى مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات وجراحی قاعده جمجمه از دانشگاه علوم پزشکى ایران مى باشد.دکتر القاسی تاکنون چندین هزار جراحى موفق در زمینه هاى فوق انجام داده و کارنامه درخشانى در این خصوص دارند.

مقالات مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.