انواع تومور مغزی

تومورهای مغزی در جراحی مغز و اعصاب به عنوان یکی از پیچیده ترین موارد درمانی به حساب می آیند. به ویژه اینکه باید در نظر داشت که به دلیل بسته بودن ساختار جمجمه و ستون فقرات و ضخامت قابل توجه ستون مهره و استخوان های کاسه سر، تشخیص تومور مغزی حتی با استفاده از روش های پیشرفته تصویر برداری CT اسکن و یا MRI فرآیندی دشوار می باشد.

به گفته دکتر محسن القاسی جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات، در صورت شناخت درست علایم و عوارض انواع تومور مغزی، می توان به شکل بهینه ای به مقابله با این بیماری های دستگاه اعصاب مرکزی رفت. نکته بسیار مهم در درمان تومور مغزی، تشخیص به موقع و درست و سپس درمان سریع و جامع آن می باشد. متاسفانه تومور مغزی در کودکان به دلیل تشخیص دیر هنگام آن اغلب کشنده بوده و یا عوارض بسیار نامطلوبی بر کودکان مبتلا می گذارد. بنابراین، در صورتی که علایم تومورهای مغزی را در خود یا اطرافیان و فرزندانتان مشاهده نمودید برای تشخیص و درمان سریع و به موقع حتماً به نزد بهترین جراح مغز و اعصاب مراجعه بفرمایید.

تومور مغزی چیست و چگونه ایجاد می شود؟

در جراحی مغزی و اعصاب، منظور از تومور مغزی اشاره به توده های ناهنجاری از بافت های عصبی هستند که سلول های درون آنها بدون هیچ قاعده، نظم، و کنترلی رشد کرده و تکثیر می شوند. طبق بررسی های انجمن بین المللی جراحان مغز و اعصاب، امروزه در حدود بیش از 160 نوع از انواع تومورهای مغز شناخته شده اند که به طور معمول آنها را در دو دسته عمومی اولیه و ثانویه (متاستازی) طبقه بندی می کنند.

به گفته دکتر محسن القاسی جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات، به طور معمول تومورهای مغزی از نوع اولیه و با منشاء سلول های خود بافت های مغزی هستند. اما در برخی از انواع نادر نیز ممکن است تومور مغزی اولیه با منشاء استخوانی باشد. تومورهای ثانویه (متاستازی) عمدتاً از سایر بافت ها و اندام های بدنی و گاه از بخش های دیگر مغز و یا طناب نخاعی می باشند. در صورتی که بتوانیم با دقت شناسایی علایم اختصاصی انواع تومور مغزی بپردازیم، می توانیم با درمان به موقع تومورهای مغزی، به سرعت به روند و روال طبیعی زندگی گذشته خود باز گردید.

انواع تومور مغزی

تکنیک ها و شیوه های متعددی در جراحی مغز و اعصاب برای دسته بندی تومورهای مغزی وجود دارند. همانطور که پیشتر نیز بیان شد، در کلی ترین حالت از دسته بندی انواع تومور مغزی، آن دسته از تومورهای مغزی که از بافت های خود مغز شکل می گیرند و در همان محل شکل گیری رشد می کنند، تومورهای اولیه مغزی نام دارند. تومور مغزی اولیه معمولاً خوش خیم، با سرعت رشد کند و غیر تهاجمی می باشد. در مقابل، انواع دیگر تومورهای مغزی که از مهاجرت سلول های توموری از نقاط دیگر بدن به دستگاه اعصاب مرکزی تشکیل شده اند را تومورهای مغزی ثانویه یا متاستازی می نامند. به طور معمول تومورهای ثانویه (متاستازی) ناشی از جابجایی سلول های سرطانی از سایر بافت های بدن نظیر بافت های ریوی، کبدی، پستانی و لوزالمعده توسط جریان خون می باشند. تومورهای مغزی متاستازی به طور معمول به صورت سرطانی، تهاجمی و با سرعت رشدی سریع هستند.

انواع تومور مغزی خوش خیم

همانطور که بیان شد، تومور مغزی خوش خیم به طور معمول جزو تومورهای اولیه مغزی بوده و منشاء آن بافت ها و سلول های خود مغز است. تومور مغزی خوش خیم عمدتاً سرعت رشد کم و عوارض جانبی اندکی را دارا می باشد. در عین حال معمولاً تومور مغزی خوش خیم حالت تهاجمی ندارد. به این معنا که به سایر بافت های اطراف خود حمله نمی کند. معروفترین انواع تومور مغزی خوش خیم در انسان شامل موارد زیر می باشند:

تومورهای مننژیوم تومورهای نورو اپیتلیال دیس امبروپلاستیک
تومورهای آدنوم (تومور خوش خیم) هیپوفیز تومورهای نوروفیبروم
تومور کرانیوفارینژوما تومورهای همانژیوبلاستوما
تومور شوانوم وستیبولار (نوروم آکوستیک) تومورهای کوندروما
تومور آنژیوفیبروم نازوفرینژال تومورهای سلول های بزرگ
تومورهای شبکه کوروئید تومورهای استئوما

انواع تومور مغزی بدخیم

در جراحی مغز و اعصاب منظور از تومور مغزی بدخیم اشاره به آن نوع از تومور مغزی است که سرعت رشدی سریع و حالت رشدی تهاجمی به بافت های اطراف داشته باشد. تومور مغزی بدخیم به تومور مغزی سرطانی نیز معروف است. تومورهای مغزی بدخیم معمولاً حتی پس از درمان احتمال بازگشت مجدد داشته و فرآیند درمانی دشواری دارند انواع تومور مغزی بدخیم معروف و رایج عبارتند از:

تومورهای کوندروما تومورهای گلیو سارکوما
تومورهای کوندرو سارکوما تومورهای رابدومیو سارکوما
تومورهای مدولا بلاستوما تومورهای سرطانی سینوس پارانازال
تومورهای نوروبلاستومای بویایی تومورهای آتیپیک تراتوئید رابدوئید
تومورهای لنفوم تومورهای گلیو سارکوما

انواع تومور مغزی در کودکان

در کودکان، میزان بروز انواع تومور مغزی به نسبت بزرگسالان بسیار زیادتر است. به طور معمول سالانه در حداقل در حدود 5 هزار کودک در سرتاسر جهان دچار انواع مختلف تومور مغزی می شوند. یکی از مشکلات تشخیص تومور مغزی در کودکان این است که علایم و عوارض تومورهای مغزی و در نتیجه شناسایی این تومورها در کودکان این است که آنها اغلب نمی توانند به شکلی درست به درک، توصیف، و یا توضیح درست علایم تومور مغزی خود بپردازند. نتیجه این است که متاسفانه اغلب اوقات تومور مغزی در کودکان بسیار دیر تشخیص داده می شود. معروف ترین و رایج ترین انواع تومور مغزی در کودکان عبارتند از:

انواع تومورهای آستروسیتوما تومورهای اپاندیموما
تومورهای گلیوم ساقه مغز تومورهای تومورهای جرم سل
تومورهای شبکه کوروئید تومورهای مدولابلاستوما
انواع تومورهای کرانیوفارینژوما تومورهای گلیومای عصب بینایی
انواع تومورهای نورو اپیتلیال دیس امبریو پلاستیک

علائم تومور مغزی

با توجه به تعداد بالای تومورهای مغزی، علایم و نشانه های انواع تومورهای مغزی مختلف نیز متنوع بوده و با توجه به اندازه، نوع و بافت منشاء، محل رشد و سرعت رشد تومور مغزی از یکدیگر متفاوت می باشند. علی رغم این تنوع، می توان موارد زیر را به صورت مشترک در اغلب افرادی که مبتلا به تومورهای مغزی هستند مشاهده نمود:

  • سر دردهای جدید و شدید بدون پاسخگویی به مسکن های رایج
  • تغییر در الگوی سر دردها و افزایش شدت و تناوب آنها
  • بروز سر دردهایی که به تدریج تکراری و شدیدتری می شوند
  • بروز حالت های تهوع و یا استفراغ بدون دلیل مشخص
  • ایجاد مشکلات بینایی (تاری دید، دوبینی و یا از دست دادن دید جانبی)
  • از دست دادن تدریجی احساس یا حرکت در یک دست یا یک پا
  • مشکلات حفظ تعادل
  • مشکلات گفتاری و تکلمی
  • بروز خستگی مفرط
  • اغتشاش شعور (کونفوزویون) در فعالیت های روزمره
  • ناتوانی در تصمیم گیری
  • تغییرات شخصیتی و یا رفتاری
  • بروز تشنج های مکرر بی دلیل به ویژه در افرادی که سابقه تشنج و یا بیماری صرع نداشته اند
  • بروز مشکلات در توان شنوایی

نکته قابل توجه این است که الزاماً داشتن این علایم نشانه داشتن تومور مغزی نبوده و نیز نداشتن این علایم به معنای این نمی باشد که فرد دچار تومور مغزی نمی باشد. همچنین، علایم و عوارض تومورهای مغزی در نوجوانان و جوانان مشابه با زنان و مردان بزرگسال بوده و با هم تفاوت خاصی ندارند.

علائم تومور مغزی در کودکان

علایم و عوارض تومورهای مغزی در کودکان تقریباً مشابه بزرگسالان می باشند. با این تفاوت که در بسیاری از اوقات، کودکان قادر به درک درست علایم تومور مغزی خود، تشخیص تفاوت آنها با حالت عادی، و نیز بیان درست علایم تومور مغزی نمی باشند. به گفته دکتر محسن القاسی جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات در تهران، شایعترین علائم تومور مغزی در کودکان عبارتند از:

حالت تهوع تغییرات در بینایی
استفراغ تغییرات رفتاری
سر دردهای شدید تغییرات شخصیتی
خواب آلودگی شدید مشکلات تعادلی
تغییرات کلامی و گفتاری تشنج های مکرر
تغییرات در شنوایی (عمدتاً کاهش شنوایی) افزایش سایز سر و جمجمه

درمان تومور مغزی

درمان هر یک از انواع تومورها مغزی بستگی به موارد متعددی دارند که جراح مغز و اعصاب شما باید به ارزیابی آنها حین معاینات عصبی تشخیصی و تصویر برداری های CT اسکن و MRI بپردازد. مهمترین نکات قابل توجه در انتخاب روش درمانی تومور مغزی عبارتند از:

سن و جنسیت بیمار سابقه پرتو درمانی بیمار
وضعیت سلامت فعلی بیمار اندازه تومور مغزی
سوابق پزشکی/ بیماری های قبلی بیمار محل تومور مغزی
ابتلای قبلی به انواع سرطان نوع، گرید، و بافت منشاء تومور مغزی

درمان تومور مغزی خوش خیم

از دیدگاه جراحی مغز و اعصاب، تومور مغزی خوش خیم به خودی خود برای بیمار آسیب زا نمی باشد. به خصوص تا زمانی که تومور مغزی خوش خیم اندازه کوچکی داشته و فعالیت بخش های اطراف خود در ساختارهای مغزی مختل ننماید، حتی ممکن است که تشخیص نیز داده نشود. بسیاری از تومورهای غده هیپوفیز (آدنوم های غده هیپوفیز) در این دسته قرار می گیرند. تومورهای خوش خیم بیشتر زمانی تشخیص داده می شوند که فرد به دلیل دیگری طبق دستور پزشک ا تصویر برداری CT اسکن و یا MRI از سر و گردن خود به عمل آورده است.

شیوه های درمانی معمول برای تومورهای خوش خیم مغزی شامل پایش های ادواری منظم، دارو درمانی، و در برخی موارد جراحی به ویژه جراحی های نورو آندوسکوپی است.

درمان تومور مغزی بدخیم

در جراحی مغز و اعصاب منظور از تومور مغزی بدخیم آن دسته از تومورهای مغزی است که سرطانی و تهاجمی می باشند. با توجه به طبقه بندی های سازمان جهانی بهداشت از شدت سرطانی بودن تومور، آنها را بر اساس گرید بین گرید 0 تا 4 دسته بندی می کنند. تومور گرید 0 توموز مغزی خوش خیم می باشد. از گرید 2 به بعد تومور مغزی بدخیم قلمداد می شود.

روش درمانی برای تومور مغزی بدخیم بسته به نوع بافت منشاء، محل بروز و متاستاز، وسعت فضای مغزی درگیر تومور و میزان ضایعه مغزی ایجاد شده ناشی از تومور مغزی بدخیم مشخص می گردد. خوشبختانه تنها کمتر از 25 درصد از تومورهای مغزی شتخیص داده شده در بیماران جزو تومورهای مغزی بدخیم می باشند. در صورتی که بعد از تشخیص درست تومور مغزی بدخیم اقدام به درمان سریع با ترکیب شیوه های درمانی زیر انتظار موفقیت درمانی برای این دسته از تومورهای مغزی بالا و مثبت است:

جراحی مغز باز (کرانیوتومی) رادیوتراپی (پرتو درمانی)
جراحی آندوسکوپی مغز ( جراحی بسته) شیمی درمانی
جراحی های میکروسکوپی با نورو نویگیشن دارو درمانی

درمان تومور مغزی با رادیو تراپی

در جراحی مغز و اعصاب، درمان تومور مغزی با رادیو تراپی (پرتو درمانی) بعد از جراحی های مغزی و گاهی هم همراه و همزمان با روش درمانی شیمی درمانی برای بیماران اجرا می گردد. قبل از شروع درمان تومور مغزی با پرتو درمانی (رادیو تراپی) برای تومورهای شما، ابتدای امر متخصصان پرتو درمانگر (رادیو تراپیست) کل بدن شما را معاینه کرده و از شما انواع تصویر برداری های CT اسکن و یا MRI مغزی به عمل می آید. دلیل این بررسی های مشخص ساختن دقیق نقاطی از بدن شماست که لازم است تحت تاثیر اشعه های پر قدرت پرتو درمانی (رادیوتراپی) قرار بگیرند.

در طی هر جلسه از رادیوتراپی سر، به شما ماسک های صورت خاص داده می شود تا پرتوهای مضر از بافت های سالم دور بمانند. همچنین در صورتی که تومورهای مغزی شما تا طناب نخاعی نیز گسترش یافته باشند، نقاط کوچکی همچون خالکوبی (تتو) در راستای ستون فقرات بر روی پوستتان برای مشخص ساختن محل رادیوتراپی رسم خواهند شد.

تعداد دفعات جلسات درمان تومور مغزی با رادیوتراپی برای شما بستگی به اندازه، محل، و نوع بافت منشاء تومور مغزی شما دارد. بعضی دستگاه ها و شیوه های درمانی رادیو تراپی، تنها 1 جلسه پرتو درمانی نیاز دارند. اما معمولاً به این دلیل که این شیوه رادیو تراپی (پرتو درمانی) دوز بالایی از اشعه های پر قدرت را به بیمار وارد می کند و بدن بسیاری از افراد تحمل عوارض جانبی این حجم از اشعه را ندارد، به همین علیت در اکثر موارد، به جای یک جلسه اشعه های پر قدرت، روال درمانی به صورت یک بار در روز و 5 بار در هفته به مدت چندین هفته با استفاده از دوزهای کمتر اشعه های درمانی صورت می پذیرد.

درمان تومور مغزی با دارو

به طور معمول از دارو برای درمان تومور مغزی استفاده نمی شود. اما در صورتی که هر یک از موارد زیر وجود داشته باشند، گزینه درمان دارویی برای تومور مغزی از طرف جراح مغز و اعصاب انتخاب خواهد شد:

  • محل تومور در جایی است که امکان جراحی مغز به شیوه کرانیوتومی یا نورو آندوسکوپی وجود ندارد
  • اندازه تومور کوچک است و هنوز به حد جراحی مغزی باز و بسته نرسیده است
  • مجاورت تومور با نواحی حساس و خطرناک مغزی برای جراحی
  • سن و وضعیت جسمانی بیمار اجازه جراحی مغزی را نمی دهد

لازم است به این نکته مهم توجه داشته باشید که در بیشتر فرآیندهای درمان های دارویی برای تومورهای مغزی، این داروها بر خود تومور مغزی شما تاثیری نداشته و تنها علایم و یا عوارض ناشی از تومورهای مغزی موجود را کاهش می دهند.

منابع

https://www.nejm.org/

https://www.aans.org/

https://www.healthline.com/

https://www.hopkinsmedicine.org/

https://www.mayoclinic.org//

دکتر محسن القاسی متخصص جراحى مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات وجراحی قاعده جمجمه از دانشگاه علوم پزشکى ایران مى باشد.دکتر القاسی تاکنون چندین هزار جراحى موفق در زمینه هاى فوق انجام داده و کارنامه درخشانى در این خصوص دارند.

آخرین مقالات

دیدگاه ها