مراقبت‌های بعد از عمل جراحی مغز

عمل های جراحی مغز، از جمله عمل های سختی هستند که دوره نقاهت طولانی مدتی دارند و به همین دلیل بیماران باید نکات و مراقبت های مهم بعد از عمل را به خوبی رعایت کنند. در اینجا با مهم ترین مراقبت های بعد از عمل جراحی مغز آشنا می شوید.

دوران نقاهت جراحی مغز و کیفیت آن به عوامل زیر بستگی دارد:

• سن و وضعیت سلامت عمومی بیمار
• ناحیه های تحت عمل جراحی
• محل تومور مغز

پانسمان و بخیه

• پانسمان زخم را تمیز و پاکیزه نگه دارید.
• هر زمان که بانداژ آن ها خیس و یا کثیف شد، آن را عوض کنید.
• لازم است که یک روز در میان پانسمان تعویض شود.
• برای پانسمان می توانید از گاز استریل یا پانسمان یک بار مصرف استفاده کنید.
• بتادین با زخم تماس مستقیم نداشته باشد.
• برای شست و شوی زخم، از سرم شست و شو استفاده کنید.
• برای استحمام از پانسمان ضدآب استفاده کنید.
• در بخیه های جذبی نیازی به کشیدن بخیه ها نیست. فقط ابتدا و انتهای آن را تمیز نگه دارید.

حمام

گرچه فاصله بین دو لبه زخم در فاصله ۴۸ تا ۷۲ ساعت پر می شود، ولی به هر حال بی احتیاطی در مراقبت از زخم می تواند خطرناک باشد؛ پس بهتر است پنج تا هفت روز پس از عمل، زخم شما با آب در تماس نباشد. در صورتی که از پانسمان ضد آب استفاده کنید، می توانید پس از ترخیص، استحمام کنید.

استعمال دخانیات

استعمال دخانیات می تواند در روند ترمیم اختلال ایجاد کند و روند بهبود را کاهش دهد. بهتر است در دوران نقاهت از استعمال دخانیات جلوگیری کنید.

درمان توانبخشی

برخی بیماران پس از ترخیص به درمان های بیشتری نیاز دارند. در صورت نیاز، این درمان ها توسط پزشک برای شما تجویز می شود.

• آسیب شناسی زبان و گفتار
• طب فیزیکی و فیزیوتراپی
• کاردرمانی
• مراقبت های خانگی

ضربه

از ضربه به محل جراحی سر تا شش ماه پرهیز کنید، چرا که ممکن است باعث جابجایی استخوان شود.

چه زمانی با اورژانس تماس بگیرید؟

پزشک و پرستار توصیه های لازم را درباره مراقبت بعد از عمل تومور مغزی در منزل و اتفاقات احتمالی دوران نقاهت پس از جراحی مغز، قبل از ترخیص بیمار به وی و خانواده اش ارائه می دهند. یکی از این توصیه ها درباره زمان تماس با اورژانس است. اگر بیمار دچار عارضه های زیر شد، به سرعت با اورژانس تماس بگیرید

• مشکلات تنفسی
• تشنج بی سابقه
• بیشتر شدن تشنج ها
• عوض شدن نوع تشنج
• افت هوشیاری
• دشواری در ادرار
• بی اختیاری ادرار یا مدفوع
• گیج بودن بیمار یا فراموشکار شدن وی
• داشتن توهم
• مشاهده تغييرات قابل توجه در رفتار یا خلق و خوی بیمار
• مشکلات بینایی یا شنوایی
• خستگی بیش از حد
• حالت تهوع یا استفراغ
• احساس ضعف در بازوها یا پاها یا راه رفتن با سختی
• بیشتر یا شدیدتر شدن سردردها
• غش کردن یا تشنج
• اختلالات گفتاری
• افزایش حساسیت به نور
• خشک و سفت شدن گردن
• تب بالاتر از ۳۸ درجه سلسیوس
• قرمز، متورم و دردناک شدن ساق پا

رانندگی

امکان رانندگی پس از جراحی مغز به گستردگی جراحی و دوران نقاهت بیمار بستگی دارد. به علاوه اگر بیمار دچار تشنج شود، نباید برای مدتی رانندگی کند. بیمار حدودا دو هفته پس از جراحی مغز معاینه می شود و پزشک توانایی وی را برای رانندگی در این زمان می سنجد. رانندگی با اجازه پزشک باشد.

مسافرت

سفر بعد از جراحی تومور مغز به گستردگی جراحی، چگونگی دوران بهبود و طرح درمان و البته مقصد سفر بستگی دارد. پزشک معالج، مناسب بودن سفر در دوران تحت نظر بودن و پرتودرمانی را با توجه به شرایط خاص بیمار تعيين می کند. مسافرت هوایی با اجازه پزشک باشد.

کار

اکثر بیماران می توانند ۶ تا ۸ هفته پس از عمل تومور مغز در محل کار حاضر شوند. البته تصمیم نهایی را پزشک معالج و بیمار با توجه به شرایط موجود می گیرند.

تغذیه

از آنجا که جراحی های تومور مغزی، گاه با درجاتی از کاهش هوشیاری همراه است، بیماران تا ۲۴ ساعت اول پس از جراحی، نباید به جز برخی مایعات، غذای جامد بخورند. پس از هوشیاری کامل بیمار و کنترل قدرت بلع، به تدریج غذای نرم و سوپ تجویز می شود. بعد از دو تا سه روز نیز غذای کم نمک به بیمار توصیه می شود. در این دوره بهتر است بیمار مکمل های فیبری را به صورت روزانه مصرف کند. زیرا ممکن است بعد از جراحی تومور مغزی، مثانه و روده عملکرد طبیعی خود را نداشته باشند. گنجاندن مواد پروتئینی و انواع ویتامین ها در رژیم غذایی بیمار می تواند به کاهش استرس و نگرانی کمک کند و توان از دست رفته او را سریع تر بازگرداند.

فعالیت و ورزش

میزان فعالیت پس از عمل مغز، به گستردگی جراحی، کیفیت دوران نقاهت و نوع فعالیت های مورد نظر، بستگی دارد.

• از انجام فعالیت های پرخطر تا ۳ ماه پس از جراحی خودداری کنید.
• از انجام فعالیت های طاقت فرسایی همچون دوچرخه سواری، دویدن، وزنه برداری و یا ورزش های سنگین هوازی تا ۳ ماه خودداری کنید.
• از انجام ورزش های خشن و پربرخورد تا ۶ ماه پس از جراحی خودداری کنید.

دارو

مصرف بسیاری از داروهای معمول، مانند انواع ویتامین و داروهای تجویزی قبل از ترخیص دوباره شروع می شود. پزشک معالج دستور مصرف داروهای خاص جراحی و یا تومور مغز، مانند استروئیدها، داروهای ضدتشنج، داروهای سرگیجه، درد و حالت تهوع و استفراغ را با توجه به شرایط بیمار پس از عمل جراحی مغز، تعيين می کند. داروی بیماری های داخلی و قلب مثل مرض قند و فشارخون را طبق دستور زمان ترخیص و در صورتیکه دستوری نبود، مانند قبل از جراحی مصرف کنید. اگر از داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین (کومادین)، کلوپیدوگرل (پلاویکس) یا آسپرین استفاده می کنید، حتما این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.

خوابیدن

از خوابیدن روی شکم (دمر) اجتناب شود. به هنگام خوابیدن، سر مقداری بالاتر قرار بگیرد.

فعالیت جنسی

رابطه جنسی معمولا با افزایش فشار خون و افزایش فشار داخل جمجمه همراه است و برای افراد سالم هم ممکن است منجر به سردرد شود. داشتن رابطه جنسی مشکلی برای فرد ایجاد نخواهد کرد، مشروط به اینکه جراح از تحت کنترل بودن فشار داخل جمجمه مطمئن باشد. در هنگام رابطه جنسی از حرکات خشن و ناگهانی اجتناب شود.

بارداری

بارداری قبل از جراحی و در زمان پرتودرمانی، به دلیل عوارض بیهوشی، داروهای خاص و پرتودرمانی برای جنین در رحم توصیه نمی شود. پزشک معالج و بیمار زمانبندی بارداری را با توجه به شرایط خاص موجود پس از جراحی و پرتودرمانی تعيين می کنند. روش های جلوگیری از بارداری که در آنها هورمون مصرف می شود، بر بعضی تومورها اثر میگذارند، بنابراین مصرف داروهای پیشگیری باید تحت نظر پزشک باشد.

فعالیت های روزمره

• به مدت ۲ تا ۳ ماه از رانندگی کردن بپرهیزد و یا با کسب اجازه از پزشک شروع به رانندگی کنید.
• پس از درازکشیدن، به آرامی از جا بلند شوید تا دچار سرگیجه نشوید.
• هر زمان که احساس خستگی کردید، استراحت کنید.
• سعی کنید هر روز به پیاده روی کنید.
• حداقل تا ۳ ماه پس از جراحی کرانیوتومی، موی سرتان را رنگ نکنید.
• موقع خوابیدن بصورت صاف نخوابید.
• تا زمانی که پزشک به شما اجازه نداده است از برداشتن اشیاء سنگین و زور زدن اجتناب کنید.
• پس از گذشت ۳ تا ۵ روز از جراحی می توانید سر را با شامپو بچه و آب ولرم بشویید.

مراجعه بعدی به پزشک

ویزیت اولیه معمولا ۲ هفته پس از جراحی انجام می شود. پس از آماده شدن جواب پاتولوژی، به پزشک خود اطلاع دهید.

پرسش های متداول

ورم سر و صورت پس از جراحی تومور مغزی

پس از جراحی تومورهای مغزی تورم در بافت های متعددی ممکن است اتفاق بیفتد. تورم پوستی و حتی تغيير رنگ به خاطر جابجایی و کشش پوست حین جراحی است و از روز پنجم کم می شود و ظرف دو هفته پوست کاملا سالم به نظر می آید.

در صورت تشنج باید چه کار کرد؟

تشنج به خودی خود مقوله پیچیده و مفصلی است؛ می تواند نگران کننده باشد یا اتفاقی کم خطر که هرگز تکرار نشود. در صورت مشاهده آن، ابتدا خونسردی خود را حفظ کنید. فقط مراقب باشید حرکات اندام ها و سر موجب برخورد به اجسام اطراف بیمار تشود. از شلوغ کردن اطراف پزشک خودداری شود. معمولا تشنج بعد از چند ثانیه متوقف می شود، اما خواب آلودگی بیمار ممکن است تا چند دقیقه یا حتی بیشتر باقی بماند، پس چیزی حتی دارو را در حالت خواب آلود به بیمار ندهید. حتما به پزشک مراجعه کنید.

آیا بعد از جراحی تومور مغزی، ضربه به سر خطرناک است؟

قطعا پاسخ این سوال آری است. بعد از باز شدن جمجمه و جراحی روی مغز، عروق داخل و اطراف مغز آسیب پذیر تر می شوند و ضربه با شدت کم هم ممکن است سبب خونریزی مغزی شود. در برخی جراحی ها لازم است بیمار مدتی بدون جایگذاری قسمتی از جمجمه برداشته شده، زندگی کند تا استخوان با تاخیر در جای خود قرار داده شود و بعد بیمار کرانیوپلاستی شود، در این صورت آسیب پذیری در منطقه جراحی بسیار بیشتر خواهد بود.

آیا سردرد یا سرگیجه طبیعی است؟ می توان از مسکن استفاده کرد؟

سردرد، سوزش و خارش در محل عمل کاملا قابل پیش بینی و طبیعی است؛ اما معمولا شدید و غیرقابل تحمل نیستند. در صورتی که این علائم هشدار وجود نداشتند، میتوانید از مسکن های معمول مثل استامینوفن، بروفن، دیکلوفناک و… که احتمالا توسط پزشکتان برای شما تجویز شده استفاده کنید. اگر به تدریج این سرگیجه و سبکی سر رو به بهبود باشد، جای نگرانی نیست اما در صورت ادامه آن طی چند روز، بهتر است برای بررسی بیشتر از نظر قلبی، فشار خون، قند خون، کم خونی، مسائل مربوط به گوش و… به پزشک مراجعه کنید.

در صورت وجود هرگونه شرایط خاص که در بالا ذکر نشده است،حتما به تیم درمان اطلاع دهید، تا به شما مشاوره لازم را ارائه کنند.